შინაარსზე გადასვლა
ერ-რიადი
RUH · საუდის არაბეთი

ერ-რიადი

საუდის არაბეთის დედაქალაქი, რომელიც ტურისტებისთვის მხოლოდ 2019 წლიდან გაიხსნა, თბილისიდან 6-9 საათში სტამბოლის ან დოჰას გავლით, ცალმხრივი ფასებით 520 ლარიდან.

ერ-რიადი-ის შესახებ

ერ-რიადი არის საუდის არაბეთის სამეფოს დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, რომელიც მდებარეობს არაბეთის ნახევარკუნძულის გეოგრაფიულ ცენტრში, უდაბნოს პლატოზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 600 მეტრის სიმაღლეზე. ქართველი მოგზაურებისთვის ეს ერთ-ერთი ყველაზე ახალი მიმართულებაა: საუდის არაბეთმა პირველი ტურისტული ე-ვიზა მხოლოდ 2019 წლის სექტემბერში გასცა, ხოლო ქართული პასპორტის მფლობელები სიაში მალე დაემატნენ. მანამდე შესვლა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ბიზნეს-მოწვევით, ჰაჯისა და უმრას ნებართვით, ან საუდის სამუშაო ვიზით. დღეს ე-ვიზა გაიცემა დაახლოებით 24 საათში, ღირს დაახლოებით 480 რიალი სავალდებულო ჯანმრთელობის დაზღვევის ჩათვლით, და იძლევა მრავალჯერად შესვლას ერთი წლის განმავლობაში 90 დღემდე ერთჯერად ვადით.

ჩამოსვლისას ნახავთ ქალაქს, რომელიც დასავლელი ტურისტისთვის ხუთი წლის წინ პრაქტიკულად დახურული იყო, და რომელიც ახლა ყურის რეგიონის ყველაზე აგრესიული ურბანული გარდაქმნის ცენტრშია. ერ-რიადი 1900 წელს 14 ათასიანი ოაზისური დასახლება იყო, დღეს კი 7 მილიონზე მეტი მცხოვრების მეტროპოლიაა, ხოლო ზრდის უმეტესი ნაწილი 1970-იანი წლების ნავთობის ბუმის შემდეგაა. შედეგად ვიღებთ გრძელი გამზირების, მინის კოშკებისა და დახურული უბნების ქალაქს, ფეხით სასიარულო ისტორიული ბირთვის გარეშე, ერთი მნიშვნელოვანი გამონაკლისით: ჩრდილო-დასავლეთ კიდეზე, დირიის უბანში, კვლავ დგას ალ-საუდის ოჯახის ორიგინალური თიხის აგურის დასახლება. დირიი არის UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, თანამედროვე საუდის სახელმწიფოს დაბადების ადგილი 1727 წლიდან, და უზარმაზარი რესტავრაციის პროექტის ცენტრი.

ქალაქი ორგანიზებულია ფართო მაგისტრალების ბადეზე, ოლაიას ქუჩა და კინგ-ფაჰდის გზა მთავარი ჩრდილო-სამხრეთული არტერიებია. დაუნთაუნი, ძველი მასმაკის ციხესთან და დეირას ბაზართან, ისტორიული ცენტრია. ოლაია და ალ-საჰაფა, შემდგომ ჩრდილოეთით, ფარავენ Kingdom Centre Tower-სა და Al Faisaliah Tower-ს, ორ ყველაზე ცნობილ ცათამბჯენს, ისევე როგორც საერთაშორისო სასტუმროების უმეტესობას. დიპლომატიური უბანი (DQ) მშვიდი, გამწვანებული ზონაა დასავლეთით საელჩოებითა და ექსპატ-მეგობრული კაფეებით. King Abdullah Financial District (KAFD) ჩრდილოეთით ნახევრად აშენებული "ქალაქი ქალაქში"-ა Zaha Hadid-ისა და HOK-ის არქიტექტურული ნაშრომებით.

რატომ უღირს ქართველ მოგზაურს ერ-რიადში წასვლა: პრაქტიკული მიზეზებია ფასი, სიახლე და გადახდის შესაძლებლობა. ფრენა თბილისიდან სტამბოლის ან დოჰას გავლით იწყება 520 ლარიდან ცალმხრივად, რაც კონკურენტული ევროპის ქალაქებთან შედარებით. ერ-რიადის აეროპორტი (RUH, კინგ-ხალიდის საერთაშორისო) ახლა მთავარი ჰაბია Saudia-სა და Riyadh Air-ისთვის (2024 წელს შექმნილი ახალი ეროვნული ავიაკომპანია). ერ-რიადი ბუნებრივად ერთიანდება ჯიდასთან წითელ ზღვაზე (ერთსაათიანი შიდა ფრენა), AlUla-ს ნაბათეური სამარხებთან და ჰიჯაზის ისტორიულ რეგიონთან. ცოტა ქართველი ეწვია, ამიტომ სიახლის ღირებულება მაღალია, ხოლო ქვეყანა ნამდვილად საინტერესოა იმგვარად, როგორც ყურის ქალაქ-სახელმწიფოები არ არიან: 36 მილიონზე მეტი მოსახლეობით, წინა-ისლამური და ისლამური დასახლების 2000-წლიანი ისტორიით და ნაციონალური პროექტით (Vision 2030).

ქართველმა მოგზაურმა უნდა გაიგოს წესები ბილეთის შეძენამდე. საუდის არაბეთი მუსლიმური ქვეყანაა, რომელიც მართულია შარიათის კანონის ინტერპრეტაციით. რამდენიმე რამე, რაც სახლში კანონიერია, აქ არ არის. ალკოჰოლი მთლიანად აკრძალულია; ვერ შემოიტანთ, ვერ იყიდით, ვერ მიიღებთ ქვეყანაში, ხუთვარსკვლავიან სასტუმროებშიც კი. ღორი არ იყიდება. საჯარო სიყვარულის გამოვლენა დაუკავშირებელ მამაკაცსა და ქალს შორის მიუღებელია. პარასკევი მთავარი ლოცვის დღეა, ბიზნესების უმეტესობა იხურება დაახლოებით 11:30-დან 13:30-მდე. ყოველდღიური ლოცვის დროები (დღეში ხუთჯერ) ასევე ხურავს მაღაზიებს 20-30 წუთით.

ჩაცმის წესი ყველაზე ხშირად დასმული კითხვაა. 2019 წლიდან წესები უცხო ქალებისთვის მნიშვნელოვნად შერბილდა. აბაია (გრძელი შავი მოსასხამი) აღარ არის სავალდებულო ტურისტებისთვის. უცხო ქალებმა უნდა იცვან თავისუფალი, მოკრძალებული ტანსაცმელი, რომელიც ფარავს მხრებს, მკერდსა და მუხლებს; გრძელი მკლავები და კოჭამდე შარვალი ან კალთა უსაფრთხო არჩევანია, ხოლო თავსაბურავი რეკომენდებულია (არასავალდებულო) მეჩეთებში. მამაკაცებმა უნდა აარიდონ მუხლის ზემო შორტები და უსახელო ფარდები.

საუკეთესო პერიოდი ნოემბრიდან მარტამდეა, როდესაც დღის ტემპერატურა 18-28 გრადუსია, და ცნობილი Riyadh Season-ის ფესტივალი მუშაობს ოქტომბრის ბოლოდან მარტის შუა რიცხვებამდე კონცერტებით, საკვების ბაზრებითა და სპორტული ღონისძიებებით. ზაფხული (ივნისი-აგვისტო) მკაცრია: 42-48 გრადუსი, მშრალი მაგრამ დამთრგუნველი. გაზაფხული (აპრილი, მაისი) და შემოდგომა (სექტემბერი, ოქტომბერი) მცირე სეზონებია.

საუდის არაბეთი იყენებს რიალს (SAR), კურსით დაახლოებით 0.75 ლარი ერთ რიალზე. ბარათები მიღებულია უმეტეს ადგილებში, Apple Pay და STC Pay ფართოდ გამოიყენება, ბანკომატები ყველგანაა. ჩაი არასავალდებულოა, მაგრამ 5-10 პროცენტი დაფასებულია. ონკანის წყალი ერ-რიადში ტექნიკურად სასმელია, მაგრამ დესალინიზებულია; მოსახლეობა ჩამოსხმულს იყენებს (1.5-ლიტრიანი ბოთლი დაახლოებით 2 რიალია). მობილური ინტერნეტი შესანიშნავია, SIM-ბარათები იყიდება აეროპორტში.

უსაფრთხოება ზოგადად პრობლემა არ არის. ძალადობრივი დანაშაული უცხოელების მიმართ იშვიათია, პოლიცია ხილულია მაგრამ არააგრესიული. ძირითადი რისკებია სიცხის გადატანა (ბევრი წყალი დალიეთ, თუნდაც წყურვილი არ გრძნობდეთ), საგზაო მოძრაობა (გამოიყენეთ Uber ან Careem) და ჩაცმის წესის შემთხვევითი დარღვევა კონსერვატიულ უბნებში. ქალების, სამხედრო ობიექტებისა და სამთავრობო შენობების ფოტოგრაფირება შეზღუდულია.

პირველი ვიზიტისთვის სამი-ოთხი ღამე ოპტიმალურია: ერთი დღე დირიისთვის და At-Turaif-ის უბნისთვის, ერთი დღე თანამედროვე ღირსშესანიშნაობებისთვის (Kingdom Centre Sky Bridge, ეროვნული მუზეუმი, Boulevard Riyadh City Riyadh Season-ის დროს), და ერთი-ორი დღე Edge of the World-ის კლდის ან Wadi Hanifa-ს დღიური ვიზიტისთვის. თუ შეგიძლიათ ორი-სამი ღამით გაგრძელება, შიდა ფრენით გადახვიდით AlUla-ში ან ჯიდაში. ქვეყანა ბევრად დიდი და მრავალფეროვანია, ვიდრე პირველად ჩასული მოგზაურები ელოდებიან, ხოლო ერ-რიადი თავისთავად საუკეთესოდ აღიქმება როგორც ადმინისტრაციული და სავაჭრო ჰაბი, ვიდრე კულტურული მთავარი წერტილი.

ძირითადი ღირშესანიშნაობები

  1. 1Kingdom Centre Tower-ი და ცის ხიდის სადამკვირვებლო პლატფორმა 99-ე სართულზე (შესასვლელი 69 რიალი, ღიაა ყოველდღე 23:00-მდე; ქალაქის საუკეთესო ხედი მზის ჩასვლისას)
  2. 2დირიი და At-Turaif-ის UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი (ალ-საუდის დინასტიის ორიგინალური თიხის-აგურის დედაქალაქი 1727 წლიდან; შესასვლელი 65 რიალი, საღამოს განათება 17:00-დან)
  3. 3Edge of the World (Jebel Fihrayn) კლდის შემოსაზღვრე ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით 90 კმ-ში, 300-მეტრიანი ვერტიკალური ვარდნა უდაბნოს ვაკეებში; სრულდღიური 4x4 ტური 350 რიალიდან
  4. 4საუდის არაბეთის ეროვნული მუზეუმი King Abdulaziz Historical Centre-ში (რვა გალერეა, რომელიც მოიცავს წინა-ისლამური არაბეთიდან თანამედროვე სამეფომდე; შესასვლელი 10 რიალი)
  5. 5მასმაკის ციხე ძველ ცენტრში (1865 წლის თიხის-აგურის ციხე, სადაც იბნ-საუდმა 1902 წელს დაიბრუნა ერ-რიადი; უფასო შესასვლელი, პარასკევის დილით დახურულია)
  6. 6Wadi Hanifa, 120-კმ ბუნებრივი ხეობა პალმის კორომებით, სასიარულო ბილიკებითა და დასასვენებელი ადგილებით (უფასო; საუკეთესოა შაბათ-კვირას დილით ოქტომბრიდან აპრილამდე)
  7. 7Al Masmak-ის ბაზარი და ისტორიული დეირას ძველი ბაზარი (ოქრო, ფინიკი, ოუდის სუნამო და ტრადიციული bisht-ის მოსასხამები; ვაჭრობა მოსალოდნელია, ფული გამოსადეგია)
  8. 8Boulevard Riyadh City და Boulevard World Riyadh Season-ის დროს (მხოლოდ ოქტომბრის ბოლოდან მარტის შუა რიცხვებამდე; შესასვლელი 50 რიალიდან, თემატური ზონები 11 ქვეყნიდან)
  9. 9Al Faisaliah Tower-ის Globe-ის რესტორანი და სადამკვირვებლო დონე (267 მეტრი, მეორე ყველაზე მაღალი ხედი ქალაქში; Globe-ისთვის საჭიროა დაჯავშნა)
  10. 10King Abdullah Park-ი საღამოს შადრევნითა და განათების შოუთი (უფასო; ერ-რიადის უდიდესი საჯარო პარკი)
  11. 11დღიური ვიზიტი Al Thumamah-ის აქლემების ბაზარზე (საუდის არაბეთის უდიდესი მესაქონლეობის ბაზარი, ყველაზე აქტიური ადრე დილით; ქალაქის ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კმ-ში)
  12. 12სალვას სასახლე დირიის კომპლექსში (პირველი საუდის სახელმწიფოს რესტავრირებული სამეფო რეზიდენცია, მე-18 საუკუნის ოჯახის წარმოშობის მულტიმედია გამოფენით)

სამზარეულო და სასმელი

საუდის სამზარეულო აშენებულია ბრინჯზე, ცხვრის ხორცზე, ქათამზე, ფინიკსა და იოგურტზე, იემენური, ლევანტური და ჰიჯაზის სამზარეულოს ძლიერი გავლენით. ეროვნული კერძია კაბსა, ნელ-ნელა მოხარშული ბრინჯისა და ცხვრის ხორცის თეფში შავი ლიმისა და კარდამონის გემოთი; სცადეთ Najd Village-ში ოლაიაში (დაახლოებით 90-130 რიალი საერთო თეფშზე ორ პერსონაზე) ან Suhail-ში დიპლომატიურ უბანში. მანდი (ნელ-ნელა შემწვარი ხორცი სურნელოვან ბრინჯზე) და მუტაბაკი (გაფარდულ-შევსებული ცომი) აუცილებელი ქუჩის კერძებია; Albaik, ჯიდადან წარმოშობილი ცნობილი ფასტ-ფუდის ქსელი, ემსახურება ცხარე შემწვარ ქათამს 30-50 რიალად. არაბული ყავა (qahwa) კარდამონისა და ზაფრანის გემოთი სოციალური სასმელია, ტრადიციულად ფინიკით; მუდმივად შემოგთავაზებენ. Karak chai (ტკბილი რძიანი ჩაი) ყოველდღიური ცხელი სასმელია და ღირს 3-5 რიალი ნებისმიერ უბნის კაფეტერიაში. ერ-რიადში არანაირი ალკოჰოლი არ იყიდება, არცერთ ადგილას, ხუთვარსკვლავიან სასტუმროებშიც კი, ხოლო წესი მკაცრად აღსრულდება. ბარები საერთაშორისო სასტუმროებში ემსახურებიან მოკთეილებსა და უალკოჰოლო ღვინოს. ღორის ხორცი არ იყიდება. ვეგეტარიანული ვარიანტები ადვილად მოიძებნება სამხრეთ აზიის ექსპატ თემის გამო; ფატტუში, ტაბული, ჰუმუსი და ოსპის სუპი ყველგანაა. ქართველი მოგზაურებისთვის რამდენიმე ლევანტური რესტორანი გვთავაზობს კერძებს, რომლებიც ერწყმის ქართულ გემოებს, მაგრამ ხინკლის ან ხაჭაპურის ექვივალენტი ქალაქში არ არსებობს.

ადგილობრივი ტრანსპორტი

ერ-რიადი ააშენებენ მანქანებისთვის, არა ფეხით მოსიარულეებისთვის. ზონებს შორის მანძილი დიდია (15-30 კმ ჩვეულებრივია), კლიმატი დასჯის გარე სიარულს წელიწადში რვა თვის განმავლობაში, ხოლო ტროტუარები არასტაბილურია. ორი პრაქტიკული ვარიანტია ride-hail (Uber და Careem) და ახალი Riyadh Metro. Uber-ი და Careem-ი იაფია ევროპის სტანდარტებით: 10 კმ-იანი მგზავრობა ღირს 25-45 რიალი (დაახლოებით 19-34 ლარი), მძღოლები კონტროლდება და ინგლისური მხარდაჭერა აპებში სოლიდურია. გადაიხადეთ ბარათით აპში, ფულის ნაცვლად. Riyadh Metro გაიხსნა ეტაპებად 2024-2026 წლებში, ექვსი ხაზი ახლა ძირითადად ფუნქციონირებს; ერთჯერადი მგზავრობა ღირს 4 რიალი, დღიური ბილეთი 9 რიალი, ხოლო ბილეთები იყიდება ავტომატებიდან ყველა სადგურზე. ხაზები 1 (ლურჯი) და 2 (წითელი) იკვეთება ოლაიაში და ფარავს მთავარ კომერციულ უბნებს, ხოლო ხაზი 6 (ყვითელი) აკავშირებს აეროპორტს. ადგილობრივი ავტობუსები (SAPTC) არსებობს, მაგრამ ტურისტებისთვის არ არის შექმნილი. მანქანის გაქირავება მარტივია: საერთაშორისო კომპანიები მუშაობენ აეროპორტში 90 რიალიდან დღეში, ქართული მართვის მოწმობა მიიღება საერთაშორისო ნებართვით, ხოლო საწვავი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე იაფია, დაახლოებით 2.3 რიალი ერთ ლიტრზე. ტრაფიკი დიდია 07:00-09:00 და 17:00-19:00.

ფრენა საქართველოდან

ამჟამად პირდაპირი ფრენები თბილისიდან (TBS) ერ-რიადში (RUH) არ არსებობს. ორი ყველაზე საიმედო მარშრუტია Turkish Airlines (TK) სტამბოლის (IST) გავლით და Qatar Airways (QR) დოჰას (DOH) გავლით, თითოეული ერთი გადასვლით და ჯამური მგზავრობის ხანგრძლივობით 6-9 საათი ლოდინის მიხედვით. Saudia (SV) ასევე ემსახურება მარშრუტს ჯიდას (JED) ან კაიროს გავლით, ხშირად როგორც უიაფესი ვარიანტი, მაგრამ უფრო გრძელი გადასვლებით. ცალმხრივი ეკონომური ფასები იწყება დაახლოებით 520 ლარიდან Saudia-ზე დაბალ სეზონში (მაისი, სექტემბერი), 620-750 ლარიდან Turkish-ზე, და 700-900 ლარიდან Qatar Airways-ზე; ორმხრივი 950 ლარიდან. ქუთაისიდან (KUT) და ბათუმიდან (BUS) მოსახერხებელი მარშრუტი არ არსებობს; უმეტესი მგზავრი თბილისზე გადადის. ერ-რიადის King Khalid-ის საერთაშორისო აეროპორტი (RUH) ცენტრიდან ჩრდილოეთით 35 კმ-ში მდებარეობს; ტაქსი 80-120 რიალია (დაახლოებით 60-90 ლარი) და გრძელდება 30-45 წუთი, ხოლო Careem-ი და Uber-ი ჩვეულებრივ 10-20 პროცენტით იაფია. ერ-რიადის ახალი მეტროს ყვითელი ხაზი აკავშირებს აეროპორტს ცენტრთან 4 რიალად, მაგრამ 2026 წლისთვის ყველა სადგური სრულად არ მუშაობს, ამიტომ დაადასტურეთ აეროპორტის საინფორმაციო პუნქტთან.